۰
حقوق گام به گام شماره 86

بررسی جنبه های کیفری چک

تاریخ انتشار
چهارشنبه ۴ مهر ۱۳۹۷ ساعت ۰۸:۳۹
بررسی جنبه های کیفری چک
مطالبه وجه چك از طريق كيفري
شخصی که چک صادر می کند باید در تاریخ سررسید به اندازه مبلغ مندرج در آن در بانک وجه نقد یا اعتبار داشته باشد و نباید تمام یا قسمتی از وجه چک را از بانک خارج کند یا دستور عدم پرداخت آن را دهد. اگر صادر کننده چک را به نحوی صادر کند که بانک آن را پرداخت نکند دارای مسؤولیت خواهد بود. بنابراین در صورت عدم مطابقت امضاء، قلم خوردگی در متن، اختلاف در مندرجات چک و مسایلی از این دست، بانک از پرداخت وجه چک امتناع خواهد کرد.
هم چنین از جمله مزایای چک آن است که با حمایت کیفری قانون گذار از آن و با حصول شرایطی می توان به وسیله طرح شکایت به دادسرا و متعاقباً دادگاه جزایی، ضمن مجازات صادر کننده چک، می توان مبلغ آن را با تشریفات کمتر و سریع تر وصول نمود. از این رو صادر کننده در نوشتن چک باید دقت لازم را به عمل آورد و نباید چک را به صورتی تنظیم کند که بانک از پرداخت چک خودداری نماید.

پیش نیاز بهره مندی از وصف کیفری چک
هرگاه دارنده چک تا 6 ماه از تاریخ صدور چک برای وصول آن به بانک مراجعه کند یا ظرف 6 ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت (یعنی برگشتی از بانک) شکایت نماید، قانونگذار این چک را دارای جنبه کیفری دانسته، و به عنوان یک جرم (صدور چک بلامحل) می توان به دادسرا مراجعه نمود.

شرایط پس از سرقت یا مفقودی چک
ذینفع اعم از صادر کننده چک یا دارنده آن می تواند طبق نمونه ذیل به بانک دستور عدم پرداخت بدهد و در این دستور باید صریحاً عنوان کند که علت عدم پرداخت از سوی بانک چیست.
 
نمونه درخواست
ریاست محترم بانک ملی ... شعبه ...
با سلام؛ اینجانب ... فرزند ... صاحب حساب جاری/ دارنده چک شماره ... بدین وسیله اعلام می­دارد که چک/ دسته چک شماره ... تاریخ ... در ... مفقود، سرقت ... شده است و در اجرای ماده 14 قانون صدور چک تقاضای عدم پرداخت آن را دارم.
                                                                                                                                                                           امضاء

هم چنین دستور دهنده عدم پرداخت به بانک باید پس از اعلام عدم پرداخت به بانک، شکایت کتبی خود را تحویل دادسرایی که چک در حوزه آن سرقت شده یا مفقود شده و ... تقدیم نماید و سپس حداکثر ظرف مدت یک هفته گواهی تقدیم شکایت اش راکه از دادسرایی که دریافت کرده به بانک ارایه کند والا بانک پس از یک هفته وجه چک را با درخواست دارنده چک به او پرداخت می کند.
بدیهی است اگر خلاف ادعایی که موجب عدم پرداخت شده ثابت شود دستور دهنده به بانک علاوه بر مجازات باید کلیه خسارات وارده به دارنده چک را نیز بپردازد.
 
نمونه شکایت به دادسرا
ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب .........
با سلام
اینجانب .... فرزند ... مقیم ... یک فقره چک به شماره ... عهده بانک ... به مبلغ ... ریال در تاریخ ... مفقود کرده ام/ از بنده به سرقت رفته است/ و ... (سایر جرایم) خواهشمند است ضمن دستور تعقیب و انجام تحقیقات مقدماتی به ضابطان، در راستای اعمال تبصره دو ماده 14 قانون صدور چک گواهی تقدیم شکایت کیفری به بانک را صادر فرمایید.
                                                                                                                                                                           امضاء

باید توجه داشت که هنگامی می توان دستور عدم پرداخت به بانک داد که چک مفقود شود یا از طریق مجرمانه مانند سرقت و ... بدست دارنده برسد بنابراین صرف اختلاف حساب مالی و یا عدم انجام تعهد و ... دلیلی بر صدور این دستور نمی باشد برای مثال اگر آقای «م» برای پرداخت ثمن معامله چکی صادر کند و آن را به فروشنده بدهد و فروشنده نتواند به تعهداتش برای مثال انتقال مبیع در فرجه مقرر اقدام کند صادر کننده چک مجاز نیست که دستور عدم پرداخت به بانک بدهد و باید از طریق تقدیم دادخواست حقوقی متعهد را به انجام تعهداتش الزام کند.

شرایط استحقاق شکایت کیفری از چک بلامحل
حق شکایت کیفری برای کسی محفوظ است که برای اولین مرتبه چک را به بانک ارائه می کند و گواهی عدم پرداخت به نام او صادر می شود. البته پس از آنکه گواهی عدم پرداخت به نام وی صادر شد چک را به دیگری منتقل کند شخص ثالث دیگر حق تعقیب کیفری صادر کننده را ندارد گرچه می تواند او را تعقیب حقوقی کند. برای اینکه معلوم شود چه شخصی برای نخستین بار چک را به بانک ارایه کرده است بانک موظف است پس از مراجعه دارنده، هویت کامل و دقیق او را با ذکر تاریخ در پشت چک درج کند.
فرض کنید آقای «م» چکی را در وجه حامل صادر می­کند و آن را به آقای «ک» می دهد و آقای «ک» نیز آن را بابت انجام معامله ای به آقای «س» منتقل می­کند و آقای «س» نیز آن را به خانم «د» می دهد و خانم «د» برای نقد کردن چک به بانک مراجعه می­کند در این حالت باید مشخصات خانم «د» با ذکر تاریخ در پشت چک به ثبت برساند و گواهی عدم پرداخت را به نام وی صادر کرده و نام او را به عنوان آورنده در گواهی عدم پرداخت بیاورد. حال اگر خانم «د» چک را به ید قبلی خود بازپس دهد و اصل پولش را دریافت کند دیگر آقای «س» حق تعقیب کیفری ندارد.
برای تعقیب کیفری صادر کننده چک بلامحل توجه به نکات زیر ضروری است:
1 ـ برای شکایت کیفری دارنده چک، فرصت دارد تا 6 ماه پس از تاریخ صدور آن برای دریافت پول به بانک مراجعه کند و اگر چک قابل پرداخت نبود دارنده 6 ماه پس از صدور گواهی عدم پرداخت مهلت دارد تا برای تقدیم شکایت کیفری به دادسرا مراجعه نماید. برای مثال اگر تاریخ صدور چک 1395/2/1 باشد و دارنده چک در تاریخ 1386/4/1 به بانک برود و گواهی عدم پرداخت دریافت کند تا تاریخ 1395/10/1 فرصت دارد تا از صادر کننده چک شکایت کیفری نماید.
2 ـ ظهرنویس ها و ضامن ها قابل تعقیب کیفری نیستند گرچه از حیث حقوقی دارای مسؤولیت تضامنی برای پرداخت وجه چک هستند.
3 ـ چک های عادی به دادسرای شهری که بانک محال علیه یعنی بانکی که حساب جاری در آن افتتاح شده باید مراجعه کرد ولی در مورد چک های سیستم یکپارچه الکترونیکی در هر شهری که گواهی عدم پرداخت دریافت گردید، شاکی می تواند به دادسرای آن شهر شکایت خود را تقدیم کند.
4 ـ برای تقدیم شکایت به دادسرا باید از اصل چک و گواهی عدم پرداخت بانک کپی تهیه و آنها را برابر اصل کرد.
 
نمونه شکایت به دادسرا
ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب ...
با سلام
اینجانب ... فرزند ... از آقای ... فرزند ... مقیم ... به عنوان صدور یک فقره چک بلامحل به مبلغ ... ریال عهده بانک ... به شماره ... شکایت کیفری دارم. برابر گواهی بانک ... حساب ایشان فاقد موجودی کافی است.
امضاء ...
نشانی شاکی:
پرسش: آیا با شکایت کیفری، صادر کننده چک به پرداخت وجه آن هم محکوم می شود؟
پاسخ: خیر فقط مجازات می شود و اگر دارنده چک می خواهد از مزایای تعقیب کیفری بهره مند شود می تواند مدارک و اسناد خود را با تقدیم دادخواست حقوقی به شرحی که در صفحات قبل آوردیم به دادگاه کیفری تسلیم نماید و دادگاه کیفری ضمن صدور حکم به مجازات متهم او را به پرداخت وجه چک نیز محکوم می کند.

چگونگی رفع سوء اثر از چک‌های برگشتی اشخاص
الف) تأمین موجودی: مشتری مبلغ کسری موجودی را به حساب جاری خود واریز کرده و پس از دریافت مبلغ مزبور توسط ذی‌نفع چک، بانک نسبت به رفع سوء اثر از سابقه چک برگشتی اقدام می‌نماید.
ب) ارائه لاشه چک برگشتی: مشتری می تواند لاشه چک برگشتی را به بانک ارائه نموده که در قبال آن بانک مربوطه به مشتری رسید ارائه می‌دهد.
ج) ارائه رضایت نامه محضری ذی نفع چک به بانک:
در صورت عدم امکان ارائه لاشه چک برگشتی به بانک بنا به دلایلی نظیر مفقود شدن، به سرقت رفتن و سوختن، ذینفع چک یعنی شخصی که گواهی نامه عدم پرداخت وجه چک به نام او صادر شده است، می‌تواند با حضور در دفترخانه اسناد رسمی، رضایت خود را اعلام نموده و بانک با دریافت رضایت‌نامه مزبور، نسبت به رفع سوء اثر از چک مورد نظر و ابطال آن اقدام نماید.
هم چنین چنانچه ذینفع چک شخص حقوقی دولتی و یا نهاد عمومی غیردولتی باشد، می‌تواند با ارائه نامه رسمی رضایت خود را اعلام کرده و بانک با دریافت رضایتنامه مزبور، نسبت به رفع سوءاثر از چک مورد نظر و ابطال آن اقدام نماید.
د) واریز مبلغ چک به حساب جاری و مسدود نمودن آن به مدت 24 ماه:
چنانچه ارائه لاشه چک و یا رضایت‌نامه محضری ذینفع به بانک امکان پذیر نباشد، مشروط به اینکه حساب جاری مشتری نزد شعبه مفتوح و توسط مراجع قضایی مسدود نشده باشد، مشتری می‌تواند با واریز معادل کسری موجودی به حساب جاری خود، درخواست مسدود شدن وجه مزبور را برای پرداخت چک برگشتی ذیربط تا زمان تعیین تکلیف قطعی چک برگشتی و یا حداکثر به مدت 24 ماه، به بانک ارائه و سپس بانک نسبت به رفع سوء اثر از سابقه چک برگشتی اقدام می‌نماید. در این شرایط بانک موظف است ظرف پنج روز کاری، طی نامه‌ای تأمین وجه چک را به اطلاع شخصی که گواهی‌نامه عدم پرداخت به نام وی صادر شده است، برای مراجعه به بانک و دریافت وجه چک، برساند.
ه) ارائه حکم قضایی مبنی بر رفع سوء اثر از سوابق چک برگشتی:
در صورت عدم اقدام مشتری نسبت به رفع سوءاثر، سابقه هر چک برگشتی صرفاً پس از انقضای مدت هفت سال از تاریخ صدور گواهی‌نامه عدم پرداخت آن به صورت خودکار از سامانه اطلاعاتی بانک مرکزی رفع سوء اثر می‌گردد.
ضمناً چنانکه مشتری ظرف مدت 10 روز کاری پس از برگشت چک، اقدام به تأمین کسری موجودی حساب جاری یا ارائه لاشه چک یا رضایت نامه محضری از ذی نفع ننماید، بانک موظف است اطلاعات مربوط به گواهی‌نامه عدم پرداخت را به سامانه اطلاعاتی بانک مرکزی ارسال نماید. به علاوه بانک مکلف است بنا به درخواست مشتری و به منظور آگاهی وی ازسوابق چک‌های برگشتی خود در سامانه اطلاعاتی بانک مرکزی، اقدام به ارائه صورت کامل تعداد و مشخصات چکهای برگشتی وی با درج تاریخ برگشت چک نماید.
فایل های مرتبط
کد مطلب : ۳۸۸۰
ارسال نظر
نام شما

آدرس ايميل شما
نظر شما