۰
حقوق گام به گام شماره 83

حقوق و اخلاق حرفه ای پزشکی

تاریخ انتشار
چهارشنبه ۴ مهر ۱۳۹۷ ساعت ۰۸:۱۲
حقوق و اخلاق حرفه ای پزشکی
اهمیت و جایگاه دانش دینی در حرفه پزشکی
مسائل فقهی، به دلیل در برداشتن سعادت همه جانبه بشر، اهمیتی ویژه دارند. از سوی دیگر، نوآوری ها و پیشرفت های روزافزون در دانش پزشكی، مسائل جدید و نوپدیدی در برابر فقه قرار می دهد كه باید به هر یك پاسخ مناسبی دهد.
چنانکه در نوشتار مستقلی در خصوص رحم اجاره ای بیان شد، در تعامل و ارتباط میان فقه و پزشكی به این نكته باید توجه داشت كه در برخی موارد، نظریه های پزشك حكم فقهی را تغییر می دهد. به طوریکه بعضاً بنا به تشخیص وی، روزه گرفتن برای برخی افراد جایز نیست. بنابراین، پزشك متعهد و مسلمان باید از احكام فقهی آگاه و به آن عمل كند.

توصیف ابعاد حرفه پزشکی
اخلاق پزشکی، مجموعه رفتارهای یک پزشک یا تیم پزشکی در جریان انجام وظیفه شغلی است که به صورت خصلت های فردی در رابطه با بیمار و بستگان و همراهان وی، جامعه و حاکمیت، محیط کار و همکاران تجلّی می نماید. بنابراین اخلاق پزشکی، مجموعه آداب پسندیده و دوری از اعمال نکوهیده ای است که پزشکان و کادر درمانی باید آنها را رعایت و یا از آن پرهیز کنند.
در چند دهه گذشته وسعت یافتن دانش بشری، ارتقای فناوری ها، افزایش توانمندی های انسانی در تشخیص و معالجه بیماری ها، و تعدّد راه های انتخابی برای پزشکان و بیماران، مسائل جدیدی را مطرح نموده که اصول اخلاق پزشکی را شکل می دهد. این اصول عمدتاً شامل مسائلی مانند احترام به انتخاب بیمار، ارائه اقدامات مفید و سودمند، جلوگیری از صدمه و آسیب و پیشگیری از ضرر رسانی به وی می شود.
از طرفی دیگر، رازداری از مهم ترین موارد اخلاق حرفه ای طبیب به شمار می آید. چنانکه در کلام مولای متقیان آمده است: "لا شِفاءَ لِمَنْ كَتَمَ طَبِیبَهُ دائَهُ" برای شخصی كه بیماری اش را از طبیبش پنهان می دارد، بهبودی نیست . ازاین رو، بیمار باید پزشك را به طور كامل از وضعیت خود مطلع کند. متقابلاً پزشك نیز وظیفه دارد با رعایت امانت، حافظ اسرار بیمار باشد. در اینجاست که یکی از اصول مهم در تعامل با دیگران، حفظ اسرار آنان است که افشای آن حسب مورد دارای مسئولیت کیفری و مدنی است.
هم چنین رضایت آگاهانه بیمار نسبت به هرگونه معالجه ای که در انتظار اوست، در اصول اخلاق پزشکی مورد تأکید قرار گرفته است. این بدین معناست که یک شخص باید کاملاً در مورد منافع و خطرات بالقوه روش درمانی انتخابی خود آگاهی یابد. زیرا هر بیمار ناآگاه و بی‌خبر در معرض انواع خطر یک انتخاب نادرست است، و چنانچه خود قدرت تصمیم گیری ندارد باید شرایطی فراهم شود که اختیار تصمیم‌گیری را به شخص دیگری محوّل کند.
در مقررات جاری به مانند سایر مشاغل حساس قانونگذار حقوقی را برای زیان دیده در نظر گرفته و در تهران دادسرای ناحیه 19 ویژه رسیدگی به این نوع جرائم، مشغول به فعالیت است که پس از استعلام از کارشناسان مورد اعتماد حسب مورد از سازمان نظام پزشکی یا پزشکی قانونی تصمیم قضایی نهایی گرفته خواهد شد. به موجب ماده 1 قانون تشکیل سازمان پزشکی قانونی کشور مصوب 1372 نیز یکی از وظایف سازمان پزشکی قانونی به‌ عنوان نهادی دولتی و دارای شخصیت حقوقی مستقل اظهار نظر در امور پزشکی قانونی و کارشناسی آن کالبد شکافی و انجام امور آزمایشگاهی و پاراکلینیکی به دستور مراجع ذی‌صلاح قضایی است.
در این ارتباط باید گوشزد نمود مسئولیت پزشک از دو منظر قابل توجه است؛ یکی از جهت اصل طبابت یعنی اجازه تصرف در جان افراد (صرفنظر از نتایج معالجه) دوم صدمات ناشی از درمان است. در خصوص مورد اخیر سؤال مهم این است که اگر اقدامات پزشک حتی در فرض رعایت تمامی مقررات و احتیاط های لازم، موجب مرگ بیمار یا آسیب های غیرمتعارف شود، باز هم پزشک مسئولیت دارد. در پاسخ باید گفت از آنجایی که مسئولیت مدنی پزشکان به مسئولیت قراردادی و غیر قراردادی (قهری) تقسیم می شود و چنانچه پزشک در معالجه بیمار موازین فنی و علمی پزشکی را رعایت نکند علاوه بر اینکه به تعهدات قراردادی خود با بیمار عمل نکرده، قواعد و مقررات آمره شغل پزشکی را نیز نقض کرده است. در این رابطه قانون مجازات اسلامی در ماده 495 مقرر داشته: "هرگاه پزشک در معالجاتی که انجام می‌دهد موجب تلف یا صدمه بدنی گردد، ضامن دیه است مگر آنکه عمل او مطابق مقررات پزشکی و موازین فنی باشد یا اینکه قبل از معالجه برائت گرفته باشد و مرتکب تقصیری هم نشود و چنانچه اخذ برائت از مریض به دلیل نابالغ یا مجنون بودن او، معتبر نباشد و یا تحصیل برائت از او به دلیل بیهوشی و مانند آن ممکن نگردد، برائت از ولّی مریض تحصیل می‌شود." هم چنین از تبصره این ماده و نیز ماده ۴۹۶ قانون مجازات اسلامی چنین بر می آید در صورت عدم قصور پزشک در علم و عمل، برای وی ضمان وجود ندارد، هر چند برائت اخذ نکرده باشد. به علاوه مطابق ماده 497 قانون مجازات اسلامی "در موارد ضروری که تحصیل برائت ممکن نباشد و پزشک برای نجات مریض، طبق مقررات اقدام به معالجه کند، کسی ضامن تلف یا صدمات وارده نیست."

تفاوت برائت پزشکی و رضایت
براساس ماده 158 قانون مجازات اسلامی 1392 تحصیل رضایت برای اعمال جراحی و طبی باعث می‌شود این اعمال قابل مجازات نباشد. زیرا هیچ کس حتی پزشک حق ندارد بدون رضایت بیمار یا ولی وی با چاقوی جرّاحی در بدن او جراحت ایجاد کند و الا به جز موارد فوری جرم تلقی می‌شود. در حالی که چنانکه در ماده 495 قانون مجازات اسلامی فوقاً اشاره شد، اخذ «برائت» ناظر به عدم مسئولیت پزشک برای پرداخت خسارت ناشی از نتایج معالجات وی است.

عدم امکان تضمین نتیجه عمل
با پیشرفت نسبی دانش پزشکی و وجود تجهیزات مدرن، پزشک در برخی درمان‌های ساده و سطحی می‌تواند نتیجه عمل را تضمین کند و متعهد شود که نتیجه را محقق می‌کند. اما قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1392 با پذیرش نظریه تقصیر در زمینه مسئولیت پزشکان، تکیه بر این امر دارد که اصولاً تعهد پزشک، تعهد به وسیله است نه تعهد به نتیجه؛ یعنی پزشک به موجب قرارداد یا قانون، متعهد است بیمار را با رعایت موازین پزشکی مداوا کند و کوشش و مهارت خود را برای درمان او بکار بندد. اما درمان قطعی بیمار در اختیار و مورد تعهد او نیست، لذا براین اساس پزشک را در صورتی می توان مسئول شناخت که تقصیر او به اثبات برسد. بنابراین درست است که پزشک متعهد می‌شود مراقبت لازم را از بیمار به عمل آورد، با این حال مرگ و زندگی در دست خداست.
قانون مجازات اسلامی عنصر مادی تخلفات پزشکی را به صورت فعل و ترک فعل پیش‌بینی کرده است. در مورد فعل مثبت، ماده 495 آن مقرر می دارد:"هرگاه پزشک در معالجاتی که انجام می‌دهد موجب تلف یا صدمه بدنی گردد، ضامن دیه است ..." و در رابطه با ترک فعل ماده 295 همین قانون پیش بینی نموده: "هرگاه کسی فعلی که انجام آن را برعهده گرفته یا وظیفه خاصی را که قانون برعهده او گذاشته است، ترک کند و به سبب آن، جنایتی واقع شود، چنانچه توانایی انجام آن فعل را داشته باشد، جنایت حاصل به او مستند می‌شود و حسب مورد عمدی، شبه عمدی، یا خطای محض است، مانند اینکه پزشک یا پرستار، وظیفه قانونی خود را ترک کند."

منشور حقوق بیمار:
این حق بیمار است که هنگام پذیرش دراتاق عمل با منشورحقوق بیمار در اتاق عمل آشنا شود.
این حق بیمار است که در صورت تمایل قبل از عمل با محیط اتاق عمل آشنا شود.
این حق بیمار است که درباره ی روشهای مختلف جرّاحی موجود برای درمان بیماریش از پزشک مربوطه توضیح بخواهد.
این حق بیمارست که شیوه ی جرّاحی و بیهوشی خود را با توجه به مزایا و معایب هر روش انتخاب نماید.
این حق بیمار است در مورد هرگونه اقدام اعم از بیوپسی، نمونه برداری یا هرگونه استفاده ازاجزای بدنش که به منظور پژوهش یا آزمایش انجام می گیرد، قبل از عمل اطلاع یافته و رضایت آگاهانه ای بدین منظور از وی گرفته شود.
این حق بیماراست که جراح، متخصص بیهوشی، انترن، رزیدنت، دانشجو و پرسنل حاضر در اتاق عمل را شناخته و رتبه ی علمی هریک را بداند.
این حق بیمار است که وقت او ارزشمند شمرده شود و با توجه به اضطرابی که دارد ساعت ها قبل ازعمل به اتاق عمل فراخوانده نشود.
این حق بیمار است که پوشش اسلامی او قبل، حین و بعد از عمل حفظ شود.
این حق بیمارست که تطبیق جنسیتی با پرسنل اتاق عمل درطول عملش رعایت شود.
این حق بیمارست که در اتاق عمل کسانی حضور داشته باشند که حضورشان واقعاً ضروری است.
این حق بیمار است که بعد از عمل درد ناحیه ی جرّاحی اش کنترل شود.
این حق بیمار است که اطلاعات خصوصی پرونده ی پزشکی وی در حضور پرسنل و افرادی که اطلاع آن ها از پرونده ی پزشکی بیمارضروری نیست، بازگو نشود.
این حق بیمارست که اطلاعات مربوط به پرونده ی پزشکی اش تنها در صورت تمایل برایش شرح داده شود.
این حق بیمارست که اطلاعات پرونده ی پزشکی اش کاملاً محرمانه بماند.
این حق بیماراست که اطلاعات پزشکی محرمانه ی وی در بخش های اطلاعاتی و بایگانی بیمارستان در اختیار افراد صادق و امین قرار گیرد.
 
فایل های مرتبط
کد مطلب : ۳۸۷۶
ارسال نظر
نام شما

آدرس ايميل شما
نظر شما